🌊

Orol Dengizi

Dunyoning eng katta ekologik fojialaridan biri — bir vaqtlar ulkan ko'l, endi cho'l

📊 Asosiy raqamlar

68 000

km² — 1960-yil maydoni

~10%

Hozirgi holat (asl maydondan)

60 yil

Qurib qolish muddati

5 mln

Zarar ko'rgan aholi soni

📉 Dengiz qisqarishi (1960–2023)

1960

68 000 km²

1980

50 000 km²

2000

24 000 km²

2010

10 000 km²

2023

~5 000 km²

🕐 Tarix — yil bo'yicha

1960

Orol dengizi dunyodagi to'rtinchi eng katta ko'l edi. Baliqchilik gullab-yashnagan, 40 000 dan ortiq kishi band bo'lgan.

1960-yillar

Sovet Ittifoqi Amudaryo va Sirdaryo suvlarini paxta dalalarini sug'orish uchun yo'naltira boshladi. Dengizga suv oqimi kamaydi.

1980

Suv sathi 14 metrga tushdi. Tuz miqdori 3 barobar oshdi. Ko'plab baliq turlari yo'q bo'lib ketdi.

1989

Dengiz ikki qismga — Kichik (Shimoliy) va Katta (Janubiy) Orolga bo'lindi.

2000-yillar

Janubiy qism deyarli butunlay qurib qoldi. Qolgan tuz va kimyoviy moddalar shamol bilan tarqalib, aholini zaharlay boshladi.

2005

Qozog'iston Kichik Orolni tiklash maqsadida Kok-Aral to'g'oni qurishni tugatdi. Shimoliy qism asta-sekin qayta to'ldi.

2023

Janubiy qism hali ham cho'l holida. Shimoliy qism tiklana boshlagan, lekin butun dengizni qayta tiklash mumkin emas deb hisoblanadi.

⚠️ Asosiy sabablar

🌾Sovet davrida ommaviy paxta ekish uchun daryolar sun'iy yo'naltirildi — bu suvning asosiy manbaini yo'q qildi.
💧Sug'orish kanallari juda keng qilingan va suv isrof bo'lgan — talab etilganidan 3–4 barobar ko'p suv ishlatilgan.
🏭Pestitsid va mineral o'g'itlar dengiz tubiga singib, suv va tuprog'ni zaharlab yubordi.
🌡️Iqlim o'zgarishi jarayonni yanada tezlashtirdi — hududda quruqlik kuchaydi.

🌱 Umid bormi?

Ha! Qozog'iston tomonidagi Kichik Orol (Shimoliy qism) 2005-yildan beri qayta tiklanmoqda. Kok-Aral to'g'oni qurilgandan keyin suv sathi 4 metrga ko'tarildi, baliqlar qaytib keldi va ba'zi baliqchilar yana ish boshladi. O'zbekiston ham Oroldengiz havzasini tiklash bo'yicha xalqaro hamkorlikda ishtirok etmoqda.